Küresel tahvil piyasasında baskı neden büyüdü?

Tahvil piyasasında yaz ayları boyunca güçlenen satışlar, birçok ülkede devletlerin borçlanma maliyetini on yılların en yüksek seviyelerine yaklaştırdı. Piyasalarda oluşan yeni fiyatlama, hükümetlerin nakit bulmak için artık daha yüksek faiz ödemek zorunda kalacağını gösteriyor.

Bu hareketin en yakın nedeni, Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması ve ABD ile İran arasında yeniden tırmanan gerilim oldu. Söz konusu gelişmeler enerji fiyatlarını yukarı iterken, enflasyonun daha uzun süre yüksek kalacağı ve büyük ekonomilerde faizlerin beklendiğinden daha yukarıda seyredeceği görüşünü güçlendirdi.

Piyasalar daha önce, kasımdaki ABD ara seçimleri öncesinde tansiyonun düşeceğini ve petrol ile doğal gaz fiyatlarının gevşeyeceğini varsayıyordu. Ancak bu senaryo gerçekleşmeyince, yatırımcılar daha yüksek enerji maliyeti, kronikleşen Körfez krizi ve daha uzun süreli sıkı para politikası ihtimalini tahvil fiyatlarına yansıttı.

Yalnızca devletler değil, şirketler de aynı piyasaya yöneldi

Baskıyı artıran tek unsur jeopolitik risk değil. Google, Amazon ve Meta gibi ABD'li büyük teknoloji şirketleri, yapay zekâ veri merkezlerine yatırım için aynı tahvil piyasalarından yüz milyarlarca dolarlık kaynak arıyor.

Bu yıl ABD'li “hyperscaler” şirketlerin ihraç ettiği borçlanma tutarı 219 milyar doların üzerine çıktı. Bunun yaklaşık üçte biri sterlin dâhil dolar dışı para birimleriyle yapılırken, geçen yıl toplam ihraç 93 milyar dolar olmuştu; önceki yıllarda ise yıllık ortalama 40 milyar doların altında kalıyordu.

  • Bazı beklentilere göre teknoloji devlerinin bu yılki toplam borçlanması 400-500 milyar dolar aralığına ulaşabilir.
  • Artan şirket ihraçları, hükümetlerle aynı yatırımcı havuzu için rekabeti büyüterek kamu borçlanmasının fiyatını yukarı çekiyor.

Japonya ve büyük ekonomilerde tablo ne söylüyor?

Japonya, gayrisafi yurt içi hasılaya oranla büyük ekonomiler arasındaki en yüksek borç yüküne sahip ülkelerden biri olmayı sürdürürken, aynı zamanda ABD hazinesinin en büyük kreditörlerinden biri konumunda. Japonya Merkez Bankası'nın politika faizi yakın zamana kadar sıfıra yakınken, yükselen enflasyon nedeniyle bu seviye yukarı geldi.

Bunun sonucu olarak Japon devlet tahvili getirileri 30 yılın zirvesine tırmandı. Yenin değer kaybı da tabloyu karmaşıklaştırırken, küresel para akışlarında daha yapısal bir değişim yaşandığı görüşü güç kazandı.

Piyasalar en çok hangi riski fiyatlıyor?

Yatırımcıların verdiği temel mesaj, ülkelerin iflas edeceği korkusundan çok borçlanma planlarının ne kadar inandırıcı olduğuna odaklanıyor. Piyasaya göre bir ülke daha fazla borçlanmak istiyorsa ve bunu güçlü bir plan olmadan yapıyorsa, özellikle de siyasi istikrar konusunda soru işaretleri varsa, daha yüksek faiz ödemeyi göze almak zorunda kalıyor.

Ekonomistler de farklı başlıklara dikkat çekiyor. Mohamed El-Erian, yapay zekâ yatırımlarının tahvil piyasasında yarattığı yeni rekabeti öne çıkarırken, Lord Jim O'Neill son hareketlerde ABD politikasına yönelik belirsizliğin ve yükselen getirileri aşağı çekme çabalarının etkili olduğunu savunuyor.

Birleşik Krallık'ta maliyetler neden yakından izleniyor?

Birleşik Krallık'ta art arda gelen başbakan ve maliye bakanı değişimleri, politika geri dönüşleri ve uzun süredir yapısal dönüşüm sağlanamaması, ülkenin borçlanmasına ek bir risk primi bindirdi. Başbakan Keir Starmer'ın piyasalara istikrar mesajı vererek maliyetleri düşürme arayışı da bu nedenle önem kazanmıştı.

Buna karşın, İşçi Partisi'nin güçlü parlamento çoğunluğuna rağmen refah harcamalarında kesinti planlarını geçirememesi piyasalarda şaşkınlık yarattı ve İngiliz devlet tahvilleri olan gilts tarafında dalgalanmayı artırdı. BBC'nin aktardığı değerlendirmelere göre, ekonomide 2026 boyunca emsallerinden hızlı büyüme ve tüketici güveninde toparlanma işaretleri görülse de küresel tahvil satışları hükümetin daha geniş ekonomik planları üzerindeki baskıyı artırıyor.

Lord O'Neill, kasımda açıklanması beklenen 10 yıllık planda aşırı harcamayla nasıl mücadele edileceğinin netleştirilmesi gerektiğini belirtiyor. Faizler yükseldikçe, altyapı yatırımları ile sosyal harcamalar arasındaki tercihlerin siyasi maliyeti de ağırlaşıyor.