2030 sonrası emekli maaşı formülü nasıl değişecek?

Andy Burnham, başbakan olarak yaptığı ilk İşçi Partisi konferans konuşmasında, üçlü kilit olarak bilinen devlet emekli aylığı sistemini 2030’dan itibaren revize etmeyi planladığını açıkladı. Buna göre emekli aylıkları her yıl en az enflasyon ya da %2,5 oranında artmaya devam edecek, ancak ortalama ücret artışına otomatik bağ sona erecek.

Mevcut sistem, emekli maaşlarının her nisan ayında enflasyon, ücret artışı veya %2,5’ten hangisi yüksekse ona göre yükselmesini öngörüyor. Burnham’ın önerisi, 2010’dan beri uygulanan bu yapının ücret artışı unsurunu kaldırarak bütçede alan açmayı hedefliyor.

  • Yıllık artışta enflasyon koruması sürecek.
  • Asgari artış tabanı olarak %2,5 korunacak.
  • Ortalama kazanç artışına bağlı otomatik yükseliş 2030’dan sonra kalkacak.

Tasarruf hesabı ne söylüyor?

Resmî yetkililer, söz konusu değişikliğin 2040 itibarıyla yılda 15 milyar sterlin tasarruf yaratabileceğini değerlendiriyor. Mali Araştırmalar Enstitüsü’nden (IFS) Jonathan Cribb ise tasarrufun ilk yıllarda sınırlı kalacağını, zaman içinde belirgin biçimde büyüyeceğini, ancak bir sonraki parlamento döneminde evrensel sosyal bakımı tek başına finanse etmeye yetmeyebileceğini söyledi.

Bakım reformunun finansmanı neden tartışma yarattı?

Burnham, İngiltere’de hizmetten yararlanma anında ücretsiz olacak bir ulusal bakım hizmeti kurma hedefini seçmenlerin önüne 2029’da koymak istediğini belirtti. Bu modelin borçlanma ile değil, bütçe içinde karşılanacağını vurgulayan Burnham, bugün yalnızca devlet emekli aylığına sahip veya buna yakın geliri olan yaşlıların bakım ücretleriyle karşı karşıya kaldığını, yeni planın bunu azaltmayı amaçladığını savundu.

Başbakan, bu adımın siyasi bedel doğurabileceğini kabul ederken, sendikalar ve muhalefet farklı itirazlar dile getirdi. Eleştirilerin odağında, bakım reformunun en düşük gelirli emeklilerin aleyhine bir kaynak aktarımı yaratıp yaratmayacağı sorusu yer aldı.

  • Unite Genel Sekreteri Sharon Graham, bu değişiklik yerine servet vergisi gibi başka kaynakların değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
  • Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch, planın yeni vergi artışlarını kaçınılmaz kılacağını öne sürdü.
  • Liberal Demokrat lider Ed Davey, ailelerin bir seçim daha bekleyemeyeceğini ve yükün en yoksul emeklilere bindirilmemesi gerektiğini söyledi.

Su, konut ve enerji alanlarında daha fazla kamu etkisi hedefleniyor

Burnham konuşmasında yalnızca emekli aylıkları ve bakım hizmetleriyle sınırlı kalmadı. Su şirketlerinde kamu mülkiyetinin önündeki engellerin kaldırılması için parlamentoya yasa getirileceğini, bunun da 10 yıllık daha farklı bir su sistemi dönüşümünün başlangıcı olacağını açıkladı.

Planlar arasında belediyelerin kötü durumdaki özel kiralık konutları, uyarılara rağmen adım atmayan ev sahiplerinden daha kolay devralabilmesini sağlayacak düzenlemeler de bulunuyor. Burnham ayrıca konut, su ve enerji hizmetlerinde daha güçlü kamusal denetim istediğini, Brexit’in ekonomik ve siyasi açıdan olumsuz sonuçlar doğurduğunu düşündüğünü belirterek Birleşik Krallık ile Avrupa Birliği arasında daha yakın ilişkilerin seçeneklerini de gündeme taşıdı.