UAEA raporu hangi başlıklarda alarm verdi?

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), üç aylık son raporunda İran nükleer tesisleri üzerindeki denetim eksikliğinin acil biçimde giderilmesi gerektiğini bildirdi. Haber ajanslarının Salı günü gördüğü raporda, ajansın nükleer materyale ilişkin bilgiye ulaşamaması ve tesislere erişememesi, yayılma riski bakımından ciddi bir endişe olarak değerlendirildi.

Rafael Grossi, bu başlıklarda yıllardır süren sorunların kalıcı ve doğrulanabilir bir diplomatik anlaşmayla çözülmesi gerektiğini vurguladı. Ajansın son değerlendirmesinin, yönetim kurulu toplantısında 21-25 Eylül tarihleri arasında ele alınması bekleniyor.

İsfahan tesisi neden öne çıkıyor?

Raporda özellikle İsfahan tesisi için ayrı bir dikkat çekildi. Söz konusu saha, son yaklaşık bir yıl içinde ABD ve İsrail tarafından birden fazla kez hedef alınmıştı; UAEA ise tesisteki nükleer materyali ve ilgili altyapıyı doğrulayacak erişime hâlâ sahip olmadığını belirtiyor.

Ajansın kaygılarından biri de zenginleştirilmiş uranyum stokları oldu. ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl tesislerin imha edildiğini ve Tahran’ın nükleer programının ağır darbe aldığını savunmuştu. Buna karşın, İran’ın elindeki zenginleştirilmiş uranyumun nerede bulunduğu henüz doğrulanmış değil.

  • İsfahan sahasında doğrulama için gerekli erişim sağlanamadı.
  • Nükleer materyalin mevcut durumu ve yeri konusunda ajansın elinde yeterli bilgi bulunmuyor.

Tahran denetimler için hangi şartları öne sürüyor?

İran yönetimi, askeri saldırıya uğrayan tesislerde denetimin ancak özel bir düzenleme çerçevesinde yapılabileceğini savunuyor. İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Mohammad Eslami, 26 Ağustos tarihinde yaptığı açıklamada, askeri saldırıya uğramış merkezlerin denetimi için özel ölçütler ve protokoller geliştirilmeden ajansın inceleme talep edemeyeceğini söyledi.

Tahran, Haziran 2025’te ABD ve İsrail’in nükleer sahaları da kapsayan saldırılarının ardından UAEA ile iş birliğini askıya almıştı. İran, daha sonra Eylül 2025’te ajans müfettişlerinin geri dönmesine izin vereceğini duyurdu; ancak bombalanan tesislere erişim halen açılmış değil.

Nükleer program tartışmasının arka planında ne var?

İran, nükleer programının askeri amaç taşımadığını tekrarlıyor ve teknolojiyi sivil amaçlarla kullanma hakkını savunuyor. Buna karşılık UAEA, daha önce yayımladığı raporlarda İran’ın uranyum zenginleştirme seviyesinin sivil ihtiyaçların belirgin biçimde üzerinde olduğunu, ancak silah düzeyine de ulaşmadığını bildirmişti.

ABD, Mart ayında başlattığı savaşın gerekçesini İran’ın nükleer silah edinmesini engellemek olarak açıklamıştı. Ancak çatışmalar sırasında Tahran’ın gündemi, stratejik önemdeki Hürmüz Boğazı üzerindeki denetime kaydırmayı başardığı yönünde değerlendirmeler öne çıktı.