Dizel fiyatı neden tarihi zirveye çıktı?

Birleşik Krallık’ta dizel fiyatı litre başına ortalama 199,33 pence’e yükseldi. RAC verilerine göre bu seviye, 25 Haziran 2022’de görülen 199,09 pence’lik önceki rekoru geride bıraktı. Son artışta, Orta Doğu’daki çatışmaların petrol üretimi ve taşımacılığı üzerinde yarattığı baskı belirleyici oldu.

Benzin fiyatı da ortalama 174,23 pence’e çıktı. Bu rakam son dört yılın en yüksek düzeyi olsa da, 2022 yazında görülen 191,5 pence’lik zirvenin altında kaldı. Savaş başlamadan önce ülkede ortalama benzin fiyatı 132,83 pence, dizel fiyatı ise 142,38 pence seviyesindeydi.

Ham petrol fiyatı pompayı nasıl etkiliyor?

Analistlere göre varil fiyatındaki her 10 dolarlık artış, pompa fiyatlarına yaklaşık 7 pence olarak yansıyor. Brent petrol, çatışma öncesinde 70 doların biraz üzerindeyken, savaşın etkisiyle 120 doların üstünü gördü. Haziranda ABD ile İran arasında varılan çerçeve anlaşma sonrası fiyatlar yeniden 70 dolar civarına çekilmişti; ancak görüşmelerin bozulmasıyla Brent petrol yeniden 100 doların üzerine çıktı.

  • Hürmüz Boğazı’ndaki aksama, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzını daralttı. Dünyadaki petrol ve LNG akışının yaklaşık %20’si normalde bu geçitten yapılıyor.
  • Rusya’nın, Ukrayna’nın rafinerilere yönelik saldırılarının ardından dizel ihracatını durdurması da uluslararası arzı daha sıkı hale getirdi.

İngiltere piyasası neden daha hassas?

Birleşik Krallık, petrol ve doğalgazda ithalata yüksek ölçüde bağımlı bir ülke konumunda. İthalatın büyük bölümü ABD ve Norveç’ten geliyor. Kuzey Denizi’nden çıkan petrolün bir kısmı ise rafinaj için yurt dışına gönderildiğinden, ülke içi akaryakıt fiyatları küresel piyasadaki hareketlere doğrudan bağlı kalıyor.

ABD’den gelebilecek karar fiyatları daha da yükseltebilir

Donald Trump, ABD’li dizel üreticilerinin yurt dışına satışını sınırlama ihtimalini gündeme getirdi. Böyle bir adımın atılması halinde, ABD dizeline bağımlı İngiltere ve bazı Avrupa ülkelerinde maliyet baskısının artabileceği değerlendiriliyor. Öte yandan uzmanlar, toptan piyasadaki değişimlerin pompa fiyatlarına hemen yansımadığını, taşımacılık süreci nedeniyle etkinin yaklaşık iki hafta sonra görüldüğünü belirtiyor.

Simon Williams: "Fiyatların düşmesi için birkaç haftaya yayılan daha düşük petrol gerekiyor."

Akaryakıt perakendecileri, kriz sırasında fırsatçılık yapıldığı yönündeki iddiaları reddetti. Resmî piyasa düzenleyicisi de şu ana kadar şirketlerin krizi avantaja çevirmek için fiyat stratejilerini sistemli biçimde değiştirdiğine dair kanıt görmediğini açıkladı.

Hükümet hangi adımları değerlendiriyor?

Mayıs ayında dönemin Başbakanı Keir Starmer, eylülde yürürlüğe girmesi planlanan 5 pencelik akaryakıt vergisi artışının aralık sonuna ertelendiğini duyurmuştu. Maliye tarafında ise John Healey, benzin ve dizel fiyatlarındaki yükselişe ilişkin kararların ekim sonundaki bütçe sürecinde ele alınacağını söyledi; ancak vergi konusunda ayrıntı vermedi.

RAC, hükümetin savaşı sona erdirme konusunda sınırlı etkiye sahip olduğunu, buna karşın akaryakıt vergisi ya da KDV’de indirimin iç piyasadaki yükü hafifletebileceğini savunuyor. Sürücüler için devreye alınan Fuel Finder sistemi de ülke genelindeki istasyon fiyatlarının karşılaştırılmasına imkan veriyor. Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı yeniden açılsa bile, sevkiyatın normale dönmesi zaman alacağından savaşın ekonomik etkisi aylarca sürebilir.