Olası yasak neden gündemde?

ABD dizel ihracat yasağı tartışması, ülkede akaryakıt maliyetlerinin ara seçimler öncesinde rekor seviyelere yaklaşmasıyla öne çıktı. Donald Trump, iç piyasadaki arzı artırmak amacıyla dizel ihracatının sınırlandırılmasına destek verdiğini açıkladı.

Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre dizel fiyatı ortalama galon başına 6,45 dolar civarında seyrediyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) ise ülkedeki rafinerilerin günde yaklaşık 4 ila 5 milyon varil dizel ürettiğini, bunun yaklaşık 3,6 milyon varilinin iç piyasada tüketildiğini belirtiyor.

Kalan 1,2 ila 1,5 milyon varillik bölüm dış pazarlara gönderiliyor. Fiyatlardaki yükselişte, İran'la süren savaşın Hürmüz Boğazı çevresindeki kritik sevkiyat güzergâhlarını zorlaması ve küresel arzın sıkışması etkili oluyor.

Hangi ülkeler ve sektörler etkilenebilir?

ABD’den çıkan dizelin %60 ila %70’i Latin Amerika’ya gidiyor. Meksika, Brezilya, Şili ve Ekvador gibi ülkeler, taşımacılık, tarım ve sanayi faaliyetleri için Amerikan sevkiyatlarına önemli ölçüde bağımlı durumda.

Önemli miktarda yakıt da Fransa, Hollanda ve Birleşik Krallık gibi Avrupa ülkelerine yöneliyor. Bu ülkeler, Orta Doğu kaynaklarına alternatif arayışı nedeniyle ABD arzını yakından izliyor.

  • Dizel, ABD’de ağırlıklı olarak yük kamyonları, tarım makineleri ve yük trenlerinde kullanılıyor.
  • Bu nedenle fiyat artışı, gıda taşımacılığından inşaat maliyetlerine kadar birçok kalemde zincirleme etki yaratıyor.

Birleşik Krallık’ta pompa fiyatlarının tarihi zirveye çıkmasının ardından hükümetin ABD makamlarıyla olası yasak konusunda temas kurduğu ve hazırlık yaptığı bildirildi. Fransa ve kıta Avrupası genelinde de artan yakıt maliyetleri, yaşam pahalılığı baskısını güçlendiriyor.

Uzmanlar kısa vadeli rahatlama, küresel baskı uyarısı yapıyor

Trump, ihracatın kısılması ya da tamamen durdurulmasının ek varilleri iç piyasada tutarak sürücüler, taşımacılar ve işletmeler için kısa vadeli rahatlama sağlayabileceğini savunuyor. Yönetimin bu seçeneği ciddi biçimde değerlendirdiğini söyleyen Trump’a bazı Cumhuriyetçi isimler de destek veriyor.

Buna karşın Argus Media analistleri, ABD arzının dünya piyasasından çekilmesinin uluslararası fiyatlarda sert yükselişe yol açabileceği görüşünde. Bu senaryoda özellikle Latin Amerika ve Avrupa’da ithalatçı ülkeler arasında yeni bir fiyat yarışı oluşabileceği belirtiliyor.

Argus Media Baş Ekonomisti David Fyfe, bu durumun “küresel ekonomiye enflasyonu geri besleyebileceğini” söyledi.

Analist Sarah Raffoul da daha yüksek uluslararası fiyatların zamanla talebi azaltabileceğini, ancak ilk aşamada oluşacak boşluğun ticaret ilişkilerini zorlayacağını ifade etti. Uzmanlara göre, günlük 1 milyon varilin üzerindeki Amerikan dizel arzının piyasadan çekilmesi, dünya genelinde navlun, gıda ve sanayi maliyetlerini yeniden yukarı itebilir.