Rekor seviyeye çıkan dizel fiyatı ne anlama geliyor?

İngiltere'de dizel fiyatları, RAC'ın derlediği ortalama verilere göre litre başına 199,33 peni ile şimdiye kadarki en yüksek seviyeye çıktı. Benzinin ortalama litre fiyatı da 174,23 peniye yükselirken, artışın temel nedeni Ortadoğu'daki savaşın petrol ve akaryakıt tedarikini bozması olarak gösteriliyor.

Şubat sonunda tırmanan çatışmalardan bu yana dizelin litre fiyatı 59 peni arttı; bu, yaklaşık %40lık yükselişe karşılık geliyor. Önceki rekor, Rusya'nın Ukrayna'yı geniş çaplı işgalinin ardından Haziran 2022'de görülen 199,09 peni olmuştu. Son artışla birlikte ortalama bir aile otomobilinin dizel deposunu doldurma maliyeti 110 sterline çıktı; bu da çatışmanın başına göre 31 sterlin daha fazla ödeme anlamına geliyor.

Arz sıkışıklığı ve Brent petrol fiyatı baskıyı artırıyor

RAC verileri, süpermarketler, otoyol dinlenme tesisleri ve bağımsız akaryakıt istasyonlarındaki ortalama pompa fiyatlarına dayanıyor. Kuruluşa göre pompadaki fiyatların kalıcı biçimde gerilemesi için petrol fiyatlarının günlerle değil, haftalar boyunca daha düşük seyretmesi gerekiyor.

Yükselişi besleyen başlıca unsurlar

  • Brent petrol, hafta sonundaki yükselişin ardından varil başına yaklaşık 108 dolar düzeyine çıktı. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik harekâtından önce bu gösterge yaklaşık 73 dolar seviyesindeydi.
  • Ortadoğu'daki çatışma, hem ham petrolün hem de rafine dizelin küresel piyasalara akışını sınırladı.
  • Rusya'nın, Ukrayna'nın rafinerilere yönelik saldırılarının ardından dizel ihracatını durdurması arzı daha da daralttı.
  • Dizelin benzine göre daha zor rafine edilmesi ve taşımacılık ile tarımda yoğun kullanılması, talebin hızlı biçimde düşmesini güçleştiriyor.

Birleşik Krallık akaryakıtta ithalata bağımlı bir yapı sergiliyor. Ülkedeki dört rafineri benzin talebini karşılayacak üretimi yapabilse de, dizel üretimi ülkenin ihtiyacını karşılamıyor; bu durum dış kaynaklı şokların pompa fiyatlarına daha hızlı yansımasına yol açıyor.

Taşımacılık maliyetleri ve bütçe beklentisi

Dizel, kamyonlar ve hafif ticari araçlar için temel yakıt olduğundan, yükseliş yalnızca sürücüleri değil tedarik zincirini de etkiliyor. RAC, artan maliyetlerin mal ve hizmet fiyatlarına yansıyabileceği uyarısında bulunurken, benzinin litre fiyatının da çatışmanın başlangıcına göre 41 peni arttığını ancak 2022 zirvesinin altında kaldığını bildirdi.

Hükümet ise akaryakıt fiyatları ve yakıt vergisine ilişkin değerlendirmelerin gelecek ay açıklanacak bütçe kapsamında ele alınacağını belirtti. Ulaştırma Bakanlığı verilerine göre haziran sonu itibarıyla ülkede 15,1 milyon dizel araç bulunuyor; bu sayı bir yıl önce 15,7 milyondu. Dizel otomobil sayısı da aynı dönemde 10,4 milyondan 9,8 milyona geriledi.