İlk turda denge nasıl değişti?

Brezilya seçiminin ilk turunda beklentilerin tersine Senatör Flavio Bolsonaro sandıktan önde çıktı. Son anketlerde Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva'nın yaklaşık 3 puan önde girdiği yarışta Bolsonaro pazar günü oyların %47sini, Lula ise %45'ini aldı. Bu sonuç, üç hafta sonra yapılacak ikinci tur öncesinde Lula'nın beklenenden daha kırılgan bir konuma gerilediğini gösterdi.

Getulio Vargas Vakfı'ndan siyaset bilimci Carlos Pereira'ya göre farkın önemli nedenlerinden biri, normalde ilk turda küçük sağ adaylara gidebilecek seçmenin son günlerde Bolsonaro etrafında toplanması oldu. Pereira, eski Goias Valisi Ronaldo Caiado ve sağ çizgideki Özgür Brezilya Hareketi'nin kurucusu iş insanı Renan Santos gibi isimlere yönelebilecek seçmenlerin, ikinci turu beklemeden stratejik tercih yaptığını düşünüyor.

Sağ oylar neden erken toplandı?

Analistlere göre bu erken birleşme, Bolsonaro'nun ilk tur performansını yukarı taşıdı; ancak aynı durum ikinci turda büyüme alanını da daraltabilir. Reuters'a konuşan siyasi analist Rafael Favetti, Bolsonaro'nun normalde ikinci turda alması beklenen desteğin bir bölümünün şimdiden hanesine yazılmış olabileceğini belirtti.

  • Küçük sağ adaylara gitmesi beklenen oyların son günlerde Bolsonaro'ya yönelmesi
  • Sağ seçmenin Lula karşıtlığı etrafında daha erken kenetlenmesi

Banco Master skandalı ve kampanyaya etkisi

Son haftalara damga vuran Banco Master skandalı da her iki kampanyayı etkileyen başlıklardan biri oldu. Dosyada, eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'yu hapse gönderen davayı yürüten Yüksek Mahkeme Yargıcı Alexandre de Moraes ile Banco Master'ın sahibi Daniel Vorcaro arasında uygunsuz ilişki bulunduğu iddiaları gündeme geldi; Moraes bu suçlamaları reddetti.

Pereira'ya göre bu bağlantı, bazı seçmenler için son anda tetikleyici işlev gördü. Eylül ayında yayımlanan bir Datafolha araştırmasında katılımcıların %34'ü skandalı daha çok sola, %27'si ise sağa yakın gördüğünü söyledi. Louisiana State University öğretim üyesi Andre Pagliarini ise skandalın Lula'ya zarar vermiş olabileceğini, ancak ironik biçimde Flavio Bolsonaro'nun da babası hakkında çekilecek bir film için Vorcaro'dan para istediği iddiasıyla soruşturulduğunu hatırlattı. Bolsonaro bu konuda yanlış yaptığını reddediyor.

Anketler bütünüyle mi ıskaladı?

Uzmanlar, sonucu anketlerin topyekun başarısızlığı olarak görmüyor. Pagliarini'ye göre asıl dikkat çekici unsur, yalnızca başkanlık yarışında değil, genel olarak sağın gücünün tahmin edilenden yüksek çıkması. Bolsonaro, babası Jair Bolsonaro'nun 2022 ilk tur performansını yaklaşık 4 puan aşarken, Liberal Parti Senato'da en büyük blok olarak öne çıktı; sağ adaylar valilik yarışlarında da özellikle ülkenin güneydoğusunda önemli kazanımlar elde etti.

Lula'nın önündeki ikinci tur hesabı

Sonuçlar, Lula ve Brezilya solunun daha derin bir sorunla karşı karşıya olduğuna da işaret ediyor: Hükümetin özellikle ekonomi ve kamu güvenliğinde yeterince sonuç üretmediği algısı. İşsizlikte gerileme, eşitsizlikte düşüş ve enflasyonda yavaşlama gibi olumlu göstergelere rağmen yüksek gıda fiyatları ve hane borçları seçmenin günlük hayatındaki baskıyı azaltmış görünmüyor. Eylül tarihli Quaest anketinde katılımcıların neredeyse yarısı ekonominin son bir yılda kötüleştiğini söylerken, yalnızca %19'u iyileştiğini belirtti.

Lula'nın ikinci tur öncesinde kapatması gereken fark yaklaşık 2,2 milyon oy. İlk turda başka adaylara giden yaklaşık 9 milyon oy ve sandığa gitmeyen 33,4 milyon seçmen, yani kayıtlı seçmenlerin %28'i yeni dönemin belirleyici havuzunu oluşturuyor. Lula kampanyası yeni bir iletişim ekibi hazırlarken, uzmanlar dönüşün mümkün olduğunu ancak matematiğin zorlaştığını vurguluyor.