Kimdir?

Orhan Gencebay, asıl adı Orhan Kencebay olan, 4 Ağustos 1944’te Samsun’da doğmuş Türk besteci, şarkıcı, şair, enstrümanist, aranjör, müzik yapımcısı, müzik direktörü ve oyuncudur. 1960’larda yaygınlaşan, çoğu zaman arabesk olarak anılan müzik çizgisinin yaratıcı ve öncü isimlerinden biridir. Ancak Gencebay, bu tanımı eksik bulmuş; kendi çalışmalarını Serbest Türk müziği, özgür Türk müziği, serbest çalışmalar ve Gencebay müziği gibi kavramlarla ifade etmiştir.

Hayatı ve eğitimi

Müziğe çok küçük yaşlarda başlayan Gencebay, 6 yaşında Emin Tarakçı’dan keman ve mandolin dersleri aldı. 7 yaşında bağlama ve Türk halk müziği derslerine yöneldi; 10 yaşında ise ilk beste denemesi olan Kara Kaşlı Esmerdi Kim Bilir Kimi Sevdi adlı eseri yaptı. 13 yaşında Türk sanat müziği ve tambur eğitimi almaya başladı. Ortaokul ve lise yıllarında Samsun, Edirne ve İstanbul’daki musiki cemiyetlerinde yaylı tambur, Türk halk müziği cemiyetlerinde ise bağlama çaldı.

16 yaşından itibaren caz ve rock müziğiyle de ilgilenen sanatçı, batı nefesli sazlardan oluşan orkestralarda tenor saksofon çaldı. Daha sonra İstanbul’a gelerek, eski adı Dârülelhan olan İstanbul Belediye Konservatuvarı’na girdi ve burada bir süre icra heyetinde bulundu. Kendi açtığı müzik dershanelerinde öğretmenlik yapması da onun erken dönem müzik yaşamının dikkat çeken yönlerinden biridir.

Kariyeri

Gencebay, 1964 yılında TRT Ankara Radyosu sınavını yüksek başarıyla kazandı; ancak sınavın iptal edilmesi üzerine çalışmalarına ara verdi. Askerlik döneminde Heybeliada’da merasim bölüğü bandosunda saksafon çalmayı sürdürdü. 1966’da TRT İstanbul Radyosu sınavını kazandı ve burada 10 ay bağlama sanatçısı olarak görev yaptı. Aynı yıl Türkiye çapında düzenlenen bağlama çalma yarışmasında Arif Sağ ve Cinuçen Tanrıkorur ile birlikte derece aldı. 1967’de kurumun müzikal anlayışını yeterince özgür bulmadığı için kendi isteğiyle ayrıldı.

TRT sonrasında Arif Sağ ile birlikte birçok sanatçıya bağlama çaldı; aynı dönemde bazı Türk filmlerinde müzik direktörlüğü yaptı. Ağlıyorum Yana Yana, Gönül Bağları, Yıldız Akşamdan Doğarsın ve Neredesin Leylâ’m gibi türkü plakları çıkardı. 1968’de ilk serbest çalışmalar plağı olan Sensiz Bahar Geçmiyor-Başa Gelen Çekilirmiş yayımlandı. Ardından gelen Bir Teselli Ver-Yorgun Gözler 45’liği, 1969’da ona Türkiye çapında büyük ün kazandırdı.

1971’de İstanbul Plak’a ortak olan sanatçı, 1972’de Yaşar Kekeva ile birlikte Kervan Plak şirketini kurdu ve yöneticiliğini üstlendi. Kaynakta, Kervan Plak’ın Türkiye’nin ilk yerli sermayeli plak şirketi olduğu belirtilir. Şirket, dönemin pek çok tanınmış sanatçısını bünyesine alarak plak piyasasının güçlü yapılarından biri haline geldi.

Öne çıkan işleri

Orhan Gencebay’ın 1000’den fazla bestesi bulunduğu, bunların 300’e yakınını kendisinin seslendirdiği aktarılır. Sanatçı, 35 yapımda başrol oynamış; yaklaşık 90 filmde de müzik direktörlüğü yapmıştır. 1990’da vizyona giren Utan filminden sonra oyunculuğu bıraktı. Rol aldığı filmler içinde, Gülşen Bubikoğlu ile başrolünü paylaştığı Leyla ile Mecnun öne çıkan yapımlar arasında gösterilir.

Sanatçının eserleri sonraki yıllarda da ilgi görmeye devam etti. 17 Eylül 2012’de yayımlanan Orhan Gencebay ile Bir Ömür albümünde, Türkiye’nin önde gelen sanatçıları onun bestelerini seslendirdi. Bu çalışma, Gencebay’ın müzik dünyasındaki etkisinin farklı kuşaklar boyunca sürdüğünü gösteren örneklerden biri olarak anılır.

Ödülleri ve görevleri

Orhan Gencebay, 1998’de Devlet Sanatçısı unvanına layık görüldü. Ayrıca 2018 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kuruluna üye olarak atandı. Bestecilikten yorumculuğa, yapımcılıktan müzik direktörlüğüne uzanan geniş üretimiyle Türk müziğinin çok yönlü isimlerinden biri olarak öne çıkmaktadır.